OZ W ŻAGORACH I GRODZISKO ŽVELGAITISA

Oz w Żagorach, który jest pozostałością po ostatniej epoce lodowcowej, to długi i wąski pagórek sformowany z piasku i żwiru, które prądy wodne w okresie topnienia znosiły do szczelin i tuneli lodowca. Jest to jeden z najdłuższych, a zarazem najbardziej malowniczych ozów na Litwie, bowiem wał otaczają same równiny. Podążając ścieżką przyrodniczą o długości 3,6 km biegnącą wzdłuż ozu w Żagorach na terenie Parku Regionalnego w Żagorach można podziwiać piękno przyrody (znajduje się pod ochroną unijną jako obszar NATURA 2000), obserwować ptaki, zwierzęta, owady, a nawet biwakować. Znajdują się tu altany, wieże widokowe, stoiska informacyjne, miejsca na ognisko, boisko do koszykówki, boiska do siatkówki plażowej, parkingi, toalety zewnętrzne, przebieralnie itp.

Jednym z przystanków na ścieżce przyrodniczej biegnącej wzdłuż ozu w Żagorach jest grodzisko Żagory II, przez miejscowych nazywane również jako Góra Žvelgaitisa, Wysoki Dwór, Łysa Góra. Jest datowane na XIII-XIV w. Podgrodzie zajmuje obszar 3 ha. Jedna z wersji głosi, że grodzisko mieści się prawdopodobnie w miejscu dawnego XVI-XVIII-wiecznego dworu zbudowanego na ruinach nieufortyfikowanej osady z XIII w. Grodzisko znajduje się na szczycie długiego wzgórza na lewym brzegu Szwety, w odległości 700 m od pierwszego grodziska. Majdan ma kształt trapezu, jest podłużny, otoczony wałem o wysokości 1 m i szerokości 10 m, ma taras. Podczas wykopalisk odkryto pozostałości dawnego dworu z XVI-XVIII w., fragmenty spalonego drewnianego budynku z XIII w., a także artefakty z XIII­XVII w.: mosiężne zapinki podkowiaste, dłuto wykonane z żelaza, grotę włóczni, sprzączkę, fragmenty ceramiki o gładkiej powierzchni i ceramiki toczonej, kafli, monetę ryską z XVII w.

Miejscowe legendy głoszą, że na wzgórzu stał zamek legendarnego XIII-wiecznego litewskiego księcia Žvelgaitisa. Według źródeł historycznych litewski książę Žvelgaitis został ścięty przez mieszkających tu Zemgalów za podbijanie obcych ziem... Według archeologów, w XIII-XV w. w tym miejscu mógł znajdować się drewniany zamek arcybiskupa ryskiego, który przejął później Zakon Liwoński. W XVI-XVIII w. kopiec zamkowy był siedzibą dworu w Starych Żagorach, który należał do Syrewiczów i Umiastowskich.